ޕެންޝަން ފަންޑު މެދުވެރިކޮށް 2.4 ބިލިއަން ރުފިޔާ "ޗާޕުކުރުން": ދެން ވާނީ ކިހިނެއް؟

އިގުތިސާދީ މާހިރުންނާއި ރައްޔިތުން "ރޮއި ހޭރެމުންދަނިކޮށް" ސަރުކާރުގެ ޚަރަދުތައް ހަމަޖެއްސުމަށްޓަކައި މަރުކަޒީ ބޭންކު (އެމްއެމްއޭ) އާއި މޯލްޑިވްސް ޕެންޝަން އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން އޮފީސް (އެމްޕީއޭއޯ) ގުޅިގެން 2.4 ބިލިއަން ރުފިޔާ "ޗާޕުކޮށްފި" އެވެ.

ޕެންޝަން އޮފީހުން ސަރުކާރުގެ ބޮންޑަކަށް އިންވެސްޓުކުރުމުގެ ނަމުގައި ހިންގި މި މުއާމަލާތަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ މާލީ ނިޒާމު އިނދަޖެހި، ރައްޔިތުންގެ ރިޓަޔަރމަންޓް ސޭވިންގްސްއަށް އިއާދަނުކުރެވޭފަދަ ބޮޑު ގެއްލުމެއް ލިބިދާނެ "ފައިސާ ޗާޕުކުރުމުގެ" އަމަލެއްގެ ގޮތުގައި ގިނަ ބަޔަކު ސިފަކުރެއެވެ.

ގައުމު މާލީ ގޮތުން އަނދަވަޅަކަށް ވެއްޓި، ބޭރު ފައިސާގެ ރިޒާވް ހުސްވެ، ތަކެތީގެ އަގުތައް އުފުލެމުންދާ ދަނޑިވަޅެއްގައި، ސަރުކާރުން މި ކުރާ ކަމަކީ ގާނޫނުތަކުގެ ނާޖާއިޒު ފައިދާ ނަގައިގެން މަރުކަޒީ ބޭންކު މެދުވެރިކޮށް އިގުތިސާދުގެ ތެރެއަށް 2.4 ބިލިއަން ރުފިޔާ އޮއްސާލުމެވެ. މި ނިންމުމާ ގުޅިގެން ޕެންޝަން އޮފީހުގެ ބޯޑު މެންބަރުންނާއި މުއައްސަސާތަކުގެ ވެރިން ފުލުފުލުން އިސްތިއުފާ ދެއްވަމުން ދިއުމީ، މި މުއާމަލާތުގެ ފަހަތުގައިވާ ބޮޑު ނުރައްކާ ހާމަކޮށްދޭ އެންމެ ބޮޑު ހެއްކެއެވެ.

ފައިސާ ޗާޕުކުރުމުގެ މަކަރުވެރި އުކުޅު

ރާއްޖޭގެ ގާނޫނުތަކުން ސަރުކާރަށް ސީދާ މަރުކަޒީ ބޭންކުން ފައިސާ ނެގުން މަނާކޮށްފައިވާތީ، ސަރުކާރުން މިވަނީ ޕެންޝަން ފަންޑު މެދުވެރިކޮށް "ބެކްޑޯ" ނުވަތަ ވަލުދޮރާށިން ފައިސާ ހޯދުމުގެ އުކުޅެއް ރާވާފައެވެ.

• ޕެންޝަން ފަންޑުން ޓީ-ބިލް ވިއްކުން: ޕެންޝަން ފަންޑުގައި މިހާރު ހުރި ސަރުކާރުގެ 2.4 ބިލިއަން ރުފިޔާގެ ޓްރެޜަރީ ބިލް (ޓީ-ބިލް) މަރުކަޒީ ބޭންކު (އެމްއެމްއޭ) އަށް ވިއްކާލައެވެ.

• އެމްއެމްއޭއިން އިލެކްޓްރޯނިކްކޮށް ފައިސާ އުފެއްދުން: އެމްއެމްއޭއަކީ އަމިއްލަ ސޭވިންގްސް ހުންނަ އިދާރާއަކަށް ނުވާތީ، އެމްއެމްއޭއިން ޕެންޝަން ފަންޑަށް މި 2.4 ބިލިއަން ރުފިޔާ ދެނީ އިލެކްޓްރޯނިކްކޮށް އަލަށް ފައިސާ އުފައްދައިގެން (ޗާޕުކޮށްގެން) ނެވެ.

• ރިވާސް ޑުއަލް ކަރަންސީ ބޮންޑު ގަތުން: ޕެންޝަން ފަންޑަށް އެމްއެމްއޭއިން ލިބޭ 2.4 ބިލިއަން ރުފިޔާ ބޭނުންކޮށްގެން، ސަރުކާރުން އަލަށް އުފައްދާ "ރިވާސް ޑުއަލް ކަރަންސީ ބޮންޑު" ނަމަކަށް ކިޔާ އާ ބޮންޑެއް ގަނެއެވެ.

• ސަރުކާރުން ޚަރަދުކުރުން: ސަރުކާރަށް މި 2.4 ބިލިއަން ރުފިޔާގެ ނަގުދު ފައިސާ ލިބުމުން، އެ ފައިސާ ސަރުކާރުގެ ހިންގުމުގެ ޚަރަދުތަކަށާއި މުސާރަތަކަށް ހޭދަކުރެއެވެ.

މާކެޓުގައި އިންވެސްޓަރުންގެ ފައިސާ ބޭނުންކުރުމުގެ ބަދަލުގައި މަރުކަޒީ ބޭންކުން އަލަށް އުފައްދާ ފައިސާ އިގުތިސާދުގެ ތެރެއަށް ދޫކުރުމަކީ އިގުތިސާދީ ގޮތުން ސީދާ ފައިސާ ޗާޕުކުރުމެވެ. ޕެންޝަން ފަންޑު މެދުވެރިއަކަށް ހެދިކަމުގައި ވިޔަސް، ނުކުންނާނެ ނަތީޖާއަކީ ސީދާ އެމްއެމްއޭއިން ސަރުކާރަށް ފައިސާ ދިނުން ކަމަށް އިގުތިސާދީ ތަޖުރިބާކާރުން ފާހަގަކުރައްވައެވެ.

ޕެންޝަން އޮފީހުގެ އިސްވެރިންގެ ސިލްސިލާ އިސްތިއުފާ:

ސަރުކާރުގެ މި ނުރައްކާތެރި ނިންމުމަށް އެއްބާރުލުން ދިނުމަށް ދެކޮޅު ހައްދަވައި، ޕެންޝަން އޮފީހުގެ ބޯޑާއި މެނޭޖްމަންޓުގެ އެންމެ މަތީ ފަންތީގެ ވެރިން ވަނީ އިސްތިއުފާ ދެއްވާފައެވެ. މިއީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ މާލީ ތާރީޚުގައި މުއައްސަސާއަކުން މިފަދަ ބޮޑު އިސްތިއުފާގެ ސިލްސިލާއެއް ފެނިގެންދިޔަ ފުރަތަމަ ފަހަރެވެ.

• އަހުމަދު ސަރުވަޝް އާދަމް: ޕެންޝަން ބޯޑުގެ މެންބަރުކަމުން އެންމެ ފުރަތަމަ އިސްތިއުފާ ދެއްވި ސަރުވަޝްގެ އިސްތިއުފާގެ ސިޓީގައި ވިދާޅުވެފައިވަނީ، މި މުއާމަލާތަކީ ސީދާ މަރުކަޒީ ބޭންކުން ސަރުކާރަށް ލޯނު ދިނުން ފަދަ ކަމެއް ކަމަށެވެ.

• ޑރ. އަހުމަދު އިނާޒް: ޕެންޝަން ބޯޑުގެ ޗެއަރޕާސަންކަމުން އިސްތިއުފާ ދެއްވަމުން އިނާޒް ވަނީ، މިފަދަ ހާލަތެއްގައި އެމްއެމްއޭ މެދުވެރިކޮށް ފައިސާ ހޯދުމަކީ ގައުމީ އިގުތިސާދަށް އިއާދަނުކުރެވޭނެ ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ލިބޭނެ ކަމެއްކަމުގެ އިންޒާރު ދެއްވާފައެވެ.

• ސުޖާތާ ހަލީމް އަދި ހައްވާ ފަޖުވާ: ޕެންޝަން އޮފީހުގެ ސީއީއޯ ސުޖާތާ ހަލީމާއި ސީއެފްއޯ ހައްވާ ފަޖުވާ ވަނީ މި ނިންމުމާ ދެކޮޅަށް އިސްތިއުފާ ދެއްވާފައެވެ.

• އިސް ގާނޫނީ އަދި އިންވެސްޓްމަންޓް ޓީމު: 2026 ޖުލައި 23 ގައި ޕެންޝަން އޮފީހުގެ ޗީފް ލީގަލް އޮފިސަރު އަބްދުالله ފިކްރީއާއި، އިންވެސްޓްމަންޓް އެންޑް ރިސާޗް ޑައިރެކްޓަރު އައިމިނަތު އިރްތިޔާޝާ އަދި ހެޑް އޮފް އިންވެސްޓްމަންޓް ހައިފާ އަހުމަދު ވަނީ މަގާމުން އިސްތިއުފާ ދެއްވާފައެވެ.

މިފަދަ ގާބިލު، ފަންނީ ބޭފުޅުންގެ އިސްތިއުފާއިން އެނގިގެންދަނީ، ސަރުކާރުގެ ސިޔާސީ ނުފޫޒުން ޕެންޝަން އޮފީހުގެ މިނިވަންކަން މުޅިން ކަނޑުވާލައި، ރައްޔިތުންގެ ފައިސާއަށް ސަރުކާރުން ވެރިވެގަންނަމުންދާ ކަމެވެ.

އިންފްލޭޝަނާއި ޑޮލަރުގެ އަގު އިންތިހާއަށް އުފުލުން

އިގުތިސާދުގެ ތެރެއަށް އުފެއްދުންތެރިކަމެއް ނެތި 2.4 ބިލިއަން ރުފިޔާގެ ނަގުދު ފައިސާ އިތުރަށް ދޫކުރުމުން، އޭގެ އެންމެ ބޮޑު ހިތި ނަތީޖާއެއް ތަހައްމަލު ކުރަންޖެހޭނީ އާންމު ރައްޔިތުންނެވެ.

• ތަކެތީގެ އަގު އުފުލުން (އިންފްލޭޝަން): އިގުތިސާދުގައި ފައިސާ ގިނަވެ، މުދަލާއި ޚިދުމަތްތަކުގެ އަގުތައް އިންތިހާއަށް އުފުލިގެންދާނެއެވެ. ވާލްޑް ބޭންކުން ލަފާކުރާ ގޮތުގައި 2026 ވަނަ އަހަރު ރާއްޖޭގެ އިންފްލޭޝަން 6 އިންސައްތައަށް އުފުލިގެންދާނެއެވެ. ސަރުކާރުން އިތުރަށް ފައިސާ ޗާޕުކުރުމުން މި އަދަދު މިއަށްވުރެވެސް މަތިވެ، ކާބޯތަކެއްޗާއި ކުލި އަދި އާންމު ޚިދުމަތްތަކުގެ އަގު އަތްނުފޯރާ ހިސާބަށް ދާނެއެވެ.

• ޑޮލަރުގެ ކަޅު ބާޒާރު ފުޅާވުން: ރާއްޖެއަކީ އިމްޕޯޓަށް ބަރޯސާވާ ގައުމަކަށްވާއިރު، ސަރުކާރުން ދޫކުރާ ރުފިޔާގެ ބޮޑު ބައެއް ބަދަލުވެގެންދާނީ ޑޮލަރު ގަތުމަށެވެ. އެމްއެމްއޭގެ ރަސްމީ ރިޒާވް މާޗް 2026 ގައި ހުރި 1.3 ބިލިއަން ޑޮލަރުން  ޖޫން މަސް ނިމުނުއިރު 686.8 މިލިއަން ޑޮލަރަށް ވެއްޓިފައިވާއިރު، ބޭރު ފައިސާ ދޫކުރެވޭނެ ގާބިލުކަމެއް އެމްއެމްއޭއަކަށް ނެތެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން، ކަޅު ބާޒާރުގައި ޑޮލަރުގެ އަގު އިންތިހާއަށް މަތިވެ، ދިވެހި ރުފިޔާގެ އަގު އިންތިހާއަށް ވެއްޓިގެންދާނެއެވެ.

ގައުމީ ދަރަނި އިންތިހާއަށް މައްޗަށް: ގައުމު ބަނގުރޫޓް ވުމުގެ މަގުމަތީގައި

ވާލްޑް ބޭންކުގެ 2026 ޖޫންގެ "މޯލްޑިވްސް ޑެވްލޮޕްމަންޓް އަޕްޑޭޓް" ގައިވާ ގޮތުން، ރާއްޖޭގެ ދަރަނި ހުރީ ޖީޑީޕީގެ 129.7 އިންސައްތައަށްވުރެ މަތީގައެވެ. އަދި މެދުކަނޑެއްނެތި ސަރުކާރުން ދަރަނި ނަގަމުންދާނަމަ، ދަރަނި 140 އިންސައްތައަށްވުރެ މައްޗަށް ދާނެކަމަށް ވަނީ ލަފާކޮށްފައެވެ.

ސަރުކާރުން މި މުއާމަލާތް ހިންގަނީ ދަރަނި މަދުކުރާކަށް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، ސަރުކާރުގެ ގްރޮސް ދަރަނި އިތުރުވެ، ކުރިއަށް އޮތް ތަނުގައި ދައްކަންޖެހޭ އިންޓްރެސްޓާއި ރިޕޭމަންޓް އިތުރުވެގެންދާނެއެވެ. ސަރުކާރުން މިއަދު ހޯދާ 2.4 ބިލިއަން ރުފިޔާގެ ވަގުތީ ލުޔަކީ، މާދަމާ މުޅި އިގުތިސާދު އިނދަޖައްސާލާނެ ބޮޑު ދަރަނި ބޯޓެކެވެ.

ރައްޔިތުންގެ ރިޓަޔަރމަންޓް ސޭވިންގްސްއަށް އޮތް ނުރައްކާ

ޕެންޝަން އޮފީހުގެ މި މުއާމަލާތަކީ "ފައިދާހުރި އިންވެސްޓްމަންޓެއް" ކަމަށް ބުނެ އޮޅުވާލަން މަސައްކަތް ކުރިނަމަވެސް، ހަގީގަތަކީ ރައްޔިތުންގެ ފައިސާ ބޮޑު ނުރައްކަލެއްގެ ތެރެއަށް ހުށަހެޅޭ ކަމެވެ.

ޕެންޝަން ފަންޑުގެ 29.4 ބިލިއަން ރުފިޔާގެ ތެރެއިން 22.8 ބިލިއަން ރުފިޔާއަކީ ކުރިންވެސް ސަރުކާރުގެ ދަރަންޏެވެ. މިގޮތަށް އެއް ފަރާތަކަށް މުޅި ފަންޑު ބަރޯސާވުމަކީ ކަމެއް ދިމާވާއިރު ފަންޑު މުޅިން އިނދަޖެހިގެން ދާނެ ނުރައްކާތެރި ކަމެކެވެ.

• ފައިސާގެ އަގު ވެއްޓުން: ޕެންޝަން ފަންޑަށް 5 އިންސައްތައިގެ ނޮމިނަލް ފައިދާއެއް ލިބުނުކަމުގައި ވިޔަސް، އިންފްލޭޝަން 6 އިންސައްތައަށް ނުވަތަ އެއަށްވުރެ މަތިވެއްޖެނަމަ، ރައްޔިތުންގެ ޕެންޝަން ފައިސާގެ ހަގީގީ އަގު ވާނީ ނެގެޓިވްއެވެ. މާނައަކީ ރިޓަޔަރވާ އިރު ލިބޭ ފައިސާއިން ގަނެވޭނެ މުދަލުގެ މިންވަރު މަދުވުމެވެ.

• ލިކުއިޑިޓީ އަށް އޮތް ނުރައްކާ: ކުރު މުއްދަތުގެ ޓީ-ބިލްތައް، ދިގު މުއްދަތުގެ ބޮންޑަކަށް ބަދަލުކުރުމުން، ޕެންޝަން އޮފީހަށް ފައިސާ ބޭނުންވާ ހާލަތްތަކުގައި އެ ބޮންޑުތައް ވިއްކާލައިގެން ފައިސާ ހޯދުމަކީ ނުހަނު ދަތިކަމަކަށް ވެގެންދާނެއެވެ.

ގާނޫނާ ހިލާފު އަމަލެއް: ސިޔާސީ އަދި ގާނޫނީ ފާޑުކިއުންތައް

މި މުއާމަލާތަކީ މަޖިލީހުގެ ފާސްކުރުމެއްނެތި، ގާނޫނުއަސާސީއާއި، މާލިޔަތު ގާނޫނާއި، ދައުލަތުގެ މާލީ ޒިންމާގެ ގާނޫނު އަދި ޕެންޝަން ގާނޫނާ މުޅިން ހިލާފަށް ހިންގާ ޣައިރުގާނޫނީ ކަމެއްކަމަށް ބުނެ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހަށް ވަނީ ގަރާރެއްވެސް ހުށަހަޅާފައެވެ.

• ކުރީގެ ރައީސް މުހައްމަދު ނަޝީދު: ކުރީގެ ރައީސް ނަޝީދު ވަނީ މުވައްޒަފުންގެ އަތުން ނަގާ ޕެންޝަން ފައިސާ ސަރުކާރުގެ ހިނގަމުންދާ ޚަރަދުތަކަށް ބޭނުންކުރުމާ ދެކޮޅަށް ވަކާލާތު ކުރައްވާފައެވެ.

• ކުރީގެ އިގުތިސާދީ ވަޒީރު ފައްޔާޒު އިސްމާއިލް: ފައްޔާޒު ސިފަކުރެއްވި ގޮތުގައި މިއީ ސަރުކާރުން ހިންގާ "ޑިސްޓްރެސް ބޮރޮވިންގް" ނުވަތަ ދައުލަތް ނިކަމެތިވެގެން ހިންގާ ދައުލަތަށް ގެއްލުން ބޮޑު ދަރަންޏެކެވެ.

• ކުރީގެ ނައިބު ރައީސް ފައިސަލް ނަސީމް: ފައިސަލް ވަނީ ޕެންޝަން އޮފީހުގެ އިސްވެރިން އިސްތިއުފާ ދެއްވަމުންދާތީ ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކުރައްވައި، 2.4 ބިލިއަން ރުފިޔާ ޗާޕުކުރުމުން އާންމު ރައްޔިތުންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ހަރަދު އިންތިހާއަށް ބޮޑުވެގެންދާނެ ކަމަށްބުނެ ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކޮށްފައެވެ.

ސަރުކާރުގެ އަމަލުން މުޅި ގައުމު ވެއްޓޭނީ އަނދަވަޅަކަށް

މި 2.4 ބިލިއަން ރުފިޔާގެ މުއާމަލާތަކީ ސަރުކާރުގެ ހަރަދުތައް ނުބެލެހެއްޓި، މާލީ ގޮތުން އިނދަޖެހުމުން، ވަގުތީ ލުޔެއް ހޯދުމަށްޓަކައި ގައުމީ އިގުތިސާދާއި ރައްޔިތުންގެ މުސްތަގުބަލު ގުރުބާންކޮށްލުމެވެ. އެންމެ ނުރައްކާތެރި ކަމަކީ މިކަން ސަރުކާރުން "އާދައިގެ ކަމަކަށް" ހަދައި، ކުރިއަށް އޮތް ތަނުގައިވެސް ހަރަދުތައް ހަމަނުޖެހި ޕެންޝަން ފަންޑާއި އެމްއެމްއޭ މެދުވެރިކޮށް ފައިސާ ޗާޕުކުރުމުގެ އާދަ ހިފުމެވެ.

ސަރުކާރުން މިހާރުން މިހާރަށް މި މުއާމަލާތް ހުއްޓާލައި މާލީ އިސްލާހީ ފިޔަވަޅުތައް އަޅަންޖެހެއެވެ. އެހެން ނޫންނަމަ، މި ބަދަލު ދައްކަންޖެހޭނީ އާންމު ރައްޔިތުންނާއި، އަދި އަންނަން އޮތް ޖީލުތަކުގެ ރިޓަޔަރމަންޓް ފަންޑުންނެވެ.

އެތައްބަޔަކު ދާ އޮހޮރުވައިގެން ހޯދި ފައިސާއިން އަމިއްލަ ޒަރޫރީ ބޭނުންތަށް ނުފުއްދައި ސަރުކާރުގެ ޕެންޝަން ފަންޑަށް ޖަމާކުރީ ވަރަށް އިތުބާރާއި އުންމީދާއި އެކުގައެވެ. އަމިއްލަ ވިޔަފާރިއަކުން އެ ފައިސާގައި ޖެހިދާނެތީ ދައުލަތާއި ހަވާލު ކުރީ އެޔަށް ގެއްލުމެއް ނުވާނެ ކަމުގެ ފުރިހިމަ ޔަގީންކަމާއި އެކުގައެވެ. ނަމަވެސް މިއަދު ޕެންޝަނަށް ފައިސާ ޖަމާކުރި އެންމެން ތިބީ ހެދުނު މޮޔަހީވެ، އެމީހުންގެ ފައިސާކޮޅަށް ވާނެ ގޮތެއް ނޭނގި، ކުރެވޭނެ ކަމެއްނެތި، ގޮތް ހުސްވެފައެވެ.