ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖިނާއީ ތަހުގީގުތައް: ތަމްރީނުތަކާއި އަމަލީ ނަތީޖާގެ ފަރަގު

ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖިނާއީ އަދުލުގެ ނިޒާމުގެ އެންމެ މުހިންމު އެއް ތަނބަކީ ޖިނާއީ ތަހުގީގުތަކެވެ. 2008 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ރާއްޖޭގެ ގާނޫނީ އޮނިގަނޑަށް އައި ބޮޑެތި ބަދަލުތަކާއެކު، ފުލުހުންގެ ހިދުމަތަކީ ގާނޫނު އަސާސީއާއި، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގާނޫނު އަދި ގާނޫނުލްއުގޫބާތުގެ ދަށުން އިންސާފު ގާއިމުކުރުމުގެ އެންމެ އިސް ޒިންމާ އުފުލާ މުއައްސަސާއެވެ. ނަމަވެސް، ފާއިތުވި އަހަރުތަކުގައި މި ދާއިރާއަށް ބޮޑެތި އިންވެސްޓްމަންޓްތަކެއް ކުރެވި، ބައިނަލްއަގުވާމީ މިންގަނޑުތަކަށް ތަމްރީނުތައް ދެވުނު ކަމުގައިވިޔަސް، ތަހުގީގުތަކުގެ ފެންވަރާއި ނަތީޖާއާ މެދު އާންމުންގެ މެދުގައި އޮތް އިތުބާރު އަދިވެސް އޮތީ ކުޑަ މިންވަރެއްގައެވެ.

މާލީ އިންވެސްޓްމަންޓްތަކާއި ވަސީލަތްތައް ތަރައްގީކުރުން

ދިވެހި ސަރުކާރުން ފުލުހުންގެ ހިދުމަތް ތަރައްގީކުރުމަށްޓަކައި އަހަރަކު ގާތްގަނޑަކަށް 1.8 އާއި 2.8 ބިލިއަން ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ ބަޖެޓެއް ކަނޑައަޅައެވެ. މީގެ ތެރެއިން ބޮޑު ބައެއް ހޭދަކުރެވެނީ ފަންނީ ތަމްރީނުތަކަށާއި ފޮރެންސިކް ހިދުމަތްތައް ފުޅާކުރުމަށެވެ. މިގޮތުން އިންޑިއާ ސަރުކާރުގެ އެހީގައި އައްޑޫ ސިޓީގައި ގާއިމުކުރި 'ނޭޝަނަލް ކޮލެޖް އޮފް ޕޮލިސިންގ އެންޑް ލޯ އެންފޯސްމަންޓް' އަކީ މި ދާއިރާއިން ކުރެވުނު އެންމެ ބޮޑު އެއް އިންވެސްޓްމަންޓެވެ. މި މަރުކަޒުގެ ސަބަބުން އެތައް ސަތޭކަ ފުލުހުންނަށް އެއްފަހަރާ ތަމްރީނު ދެވޭނެ މަގު ވަނީ ފަހިވެފައެވެ. މީގެ އިތުރުން، ފޮރެންސިކް ލެބޯޓްރީތަކަށް އައިއެސްއޯ ސެޓިފިކޭޝަން ހޯދުމާއި ޒަމާނީ ޓެކްނޮލޮޖީ ތައާރަފުކުރުމަށްވެސް މިލިއަނުން ހޭދަކުރެވެއެވެ.

އަމަލީ މައިދާނުގައި ހުރި ގޮންޖެހުންތަކާއި އިޖުރާއީ ގޯސްތައް

ބޮޑެތި ހޭދަތަކެއް ކުރެވުނު ނަމަވެސް، އަމަލީ މައިދާނުގައި އަސާސީ ގޯސްތައް ތަކުރާރުވަމުންދާކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ. ކުށް ކުރި ސަރަހައްދު (ކްރައިމް ސީން) ރައްކާތެރިކުރުމުގައި ހުންނަ ބަލިކަށިކަމާއި، ހެކި އެއްކުރުމުގައި 'ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ' ބެލެހެއްޓުމުގައި ހުންނަ އިހުމާލުތަކުގެ ސަބަބުން ގިނަ މައްސަލަތައް ކޯޓުތަކުން ބޭރުވެއެވެ. އަދި ޑިޖިޓަލް ހެކިތަކާއި ސީސީޓީވީ ފޫޓޭޖްތައް ހޯދުމުގައި ލަސްވުމާއި، އެފަދަ ހެކިތައް ގެއްލުމަކީ ތަހުގީގުތަކުގެ ފެންވަރާ މެދު ސުވާލު އުފެދޭ ކަމެކެވެ. މިއީ ލިބިފައިވާ ތަމްރީނާއި އަމަލީ މަސައްކަތާ ދެމެދު އޮތް ބޮޑު ހުސްކަމެއްގެ ހެއްކެކެވެ.

ނިޒާމީ ބަލިކަށިކަމާއި 'ވާނުވާ' ބަންދު

ޖިނާއީ ތަހުގީގުތައް ލަސްވުމާއި މައްސަލަތައް ފުނިޖެހުމުގެ ސަބަބުން އުފެދޭ އެންމެ ބޮޑު އެއް މައްސަލައަކީ ޝަރީއަތް ނިމެންދެން ބަންދުގައި ބޭތިއްބުމެވެ. އާންމު ބަހުން 'ވާނުވާ' ބަންދުގެ ގޮތުގައި މަޝްހޫރުވެފައިވާ މި މައްސަލައިގެ ސަބަބުން، ކުށް ސާބިތުނުވާ އެތައް ބަޔަކު އަހަރުތަކެއް ވަންދެން ޖަލުގައި ތިބެންޖެހެއެވެ. މިއީ އިންސާނީ ހައްގުތަކަށް އުނިކަން އަންނަ ކަމެއްގެ އިތުރުން، ތަހުގީގީ އިދާރާތަކާއި ޝަރުއީ ދާއިރާގެ ހިންގުން ހަރުދަނާ ނޫންކަން ހާމަކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. މީގެ އިތުރުން، ސިޔާސީ ނުފޫޒާއި ވަކި ފަރާތްތަކަކަށް މަންފާވާ ގޮތަށް ތަހުގީގުތައް ކުރިއަށްގެންދާ ކަމުގެ ތުހުމަތުތަކަކީ ނިޒާމަށް އޮތް ބޮޑު ގޮންޖެހުމެކެވެ.

ކުށް ސާބިތުވާ މިންވަރު ދަށްވުން

ހާއްސަކޮށް ޖިންސީ ކުށްތަކާއި ބޮޑެތި ޖިނާއީ މައްސަލަތަކުގައި ރިޕޯޓުކުރާ މިންވަރާ އަޅާބަލާއިރު، ކޯޓުތަކުގައި ކުށް ސާބިތުވާ މިންވަރު ދަށްވުމަކީ ކަންބޮޑުވާންޖެހޭ ކަމެކެވެ. މީގެ މައިގަނޑު ސަބަބަކީ ތަހުގީގު މަރުހަލާގައި ހެކި ހޯދުމުގައި ހުންނަ އުނިކަންތައްތަކާއި، ގާނޫނީ ގޮތުން ފުރިހަމަވާންޖެހޭ އިޖުރާއަތްތައް ފުރިހަމަ ނުކުރެވުމެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ކުށްވެރިން މުޖުތަމައަށް ދޫވެ، އަނިޔާ ލިބޭ ފަރާތްތަކަށް އިންސާފު ނުލިބުމުގެ ބިރު ބޮޑުވެއެވެ.

ޖިނާއީ ތަހުގީގުތައް އިސްލާހުކުރުމަށްޓަކައި ހަމައެކަނި އިމާރާތްތަކާއި ވަސީލަތްތަކަށް އިންވެސްޓްކުރުމަކުން ނުފުދެއެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، ފުލުހުންގެ ހިދުމަތުގައި ޖަވާބުދާރީވުމުގެ ސަގާފަތެއް ގާއިމުކޮށް، ސިޔާސީ ނުފޫޒުން އެއްކިބާވެފައިވާ މިނިވަން މުއައްސަސާއަކަށް ހެދުން މުހިންމެވެ. ތަމްރީނުތަކުން ލިބޭ އިލްމު އަމަލީ މައިދާނުގައި ބޭނުންކުރޭތޯ ކަށަވަރުކޮށް، އިހުމާލުވާ ފަރާތްތަކާ މެދު ފިޔަވަޅު އެޅޭނެ ހަރުދަނާ ނިޒާމެއް އޮތުމަކީ އިންސާފު ގާއިމުކުރުމަށްޓަކައި ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ.